Waar haalden de gnostici hun wijsheid

Deze bundel bevat een 15 tal bijdragen over Gnostiek. Gnostiek wordt meestal vertaald met 'kennis'. Maar daarmee kom je niet erg veel verder….
Het is de schimmige wereld van de 'dubbele theologie' (A.P.Bos). Er is een godheid (goed of kwaad) die de wereld heeft geschapen en er is een hogere (goede) godheid die met die schepping niets van doen heeft. Die halfbakken schepping is een ongeluk, veroorzaakt door de (vrouwelijke) figuur Sophia (Wijsheid). Zij was zo dom zelfstandig een 'eon' voort te brengen, de demiurg Jaldabaoth. En die schiep een mislukte schepping. Hij veroorzaakte dat een goddelijke vonk oversloeg van hem uit naar de mensen. En die vonk verdeelde (verwaterde?) over heel veel mensen. Ze hebben dus iets 'goddelijks' in zich, maar helaas zitten ze zwaar gevangen in het lichamelijke / materiële. En dat is dikke pech.
Hoe kom je daar nu weer uit? Hoe kom je tot het volle goddelijke licht, tot de Pleroma, de goddelijke volheid? Dat kan door 'gnosis' te verkrijgen. Door gnosis klim je op tot het goddelijke en wordt je uiteindelijk bevrijd uit het lichamelijke.
In deze interessante bundel kom je zo nog wat varianten op dit thema tegen. Het is een zeer kleurrijke beweging geweest. Maar daarom ook moeilijk te 'vatten'.
De oorsprong van de Gnostiek of het Gnosticisme (daar zit verschil in: zie boek) is ook al een zoektocht. Dr. Schaeffer (gepromoveerd op 'Vrouwe Wijsheid en Vrouwe Dwaasheid”) stelt dat de bekende bijbelse figuur Simon de Tovenaar (zie o.a. Handelingen 8) de “Vader aller Ketters” aan het begin van de gnostiek heeft gestaan. Anderen menen dat de oorsprong al eerder in de geschiedenis te vinden moet zijn. Het is opgekomen 'los' van de griekse filosofie. Anderen merken op dat er juist al van oorsprong heel veel grieks denken in de gnostiek zit. Hoe het ook zij: in de latere gnostiek zit inderdaad veel Grieks denken.
Maar ook het Christendom heeft zijn sporen op de Gnostiek gedrukt: Genesis is een 'geliefd' bijbelboek die in de verhalen en thema's in de Gnostiek regelmatig terugkomt.
Na 1945 heeft de studie van de Gnostiek een forse impuls gekregen na de vondst van de Nag Hammadi geschriften in Egypte. In ons land was Professor Quispel nauw betrokken bij het bekend stellen van deze perkamenten. Zelfs (destijds) koningin Juliana speelde een rol. Via haar en de minister van buitenlandse zaken en de ambassade in Egypte kreeg Quispel toegang tot de documenten.
Is de Gnostiek uitgestorven? Nee dus. Drs E Bruijnis wijst op de Rozenkruizers van het Lectorium Rosicrucianum, dat in Nederland een eigen zelfstandige ontwikkeling onderging door o.a. de broers Leene. Maar het gaat m.i. veel verder: ook de Theosofie (Rudolf Steiner) en de beweging van de Vrijmetselaars hebben typisch gnostische trekken.
De hoofdstroom van de kerk heeft zich sterk tegen de gnostiek verzet (zie bijvoorbeeld Augustinus tegen de beweging van de Manicheërs). Kern van dit denken was en is dat de mens slachtoffer is van een (kwade) onbekwame godheid en dat hij zichzelf via 'gnosis' maar moet zien te bevrijden. Van een Middelaar in de Persoon van Christus is geen plaats. We moeten zelf maar zien hoe we opklimmen 'naar boven'. De bijbel wijst een andere weg……